Arne Eldøen
Gunlaug Dundas
Solveig Kleve
Trond Kvaale
Harry Hofstad
Henry Rinnan

Ruth Rognes
Johannes Karlsen
Bjarne Jenshus
Rolf Rinnan
Karl Dolmen
Olaus Salberg Hamrum
Olga Marie Sørensen

Inga Lerfald
Sigurd Rivrud
Ole Rygh
Hans Berg Svendsen
Aksel Mære
Osvald Lyngstad
Gisle Rinnan
Ivar Grande

Rolf Sevaldsen
Ingvar Aalberg
Morten Mortensen
Arne Aagren

Dyre Wisløff Halse
Karin Dillner Olsson
Kristian Randahl
Harry Rønning
Martin Haugan
Harald Grøtte
Ingrid Eldøen


Ingeborg Schjevik
Ragnhild Strøm
Birger Olsen
Egil Sivertsen
Henry Skjelstad
Per Asbjørn Erstad
Svein Syvertsen
Odd Ivan Bjerkan
Per Bergeen
Per Wiik
Odd Urstrømmen

Kitty Grande
Ingebrigt Østness
Kåre Martinsen
Hans Egeberg
Alf Nilsen Aune

Rinnanbanden

Medlemmar
Andre aktørar
Geografi
Historie
• 1915-40
• 1940-41
• 1942-43
• 1943
• 1943-44
• 1944-45
• 1945-
Dommen

Kjelder

«Hvad enhver
NS-mann bør vite»


Ansvarlig for sida:
Idar Lind


Etterretning
Frå januar 1942 til februar 1943

1942
januar Henry Rinnan vervar tre agentar på Dahls kafé på Steinkjer: Bjarne Jenshus, Ragnhild Strøm og Ingvar Aalberg.
februar Bjarne Jenshus og Ingvar Aalberg infiltrerer flyktningtrafikken i Ålesund. Ragnhild Strøm fungerer som kurer mellom desse to og Rinnan.
21.-23. februar Tyskarane gjennomfører arrestasjonar i Ålesund-distriktet, i alt 52 personar. 22 av desse dødde i fangenskap.
27. februar Sicherheitsdienst (SD) gir Henry Rinnan i oppgåve å etablere ei permanent etterretningsgruppe. (1)
SD gir den nye organisasjonen namnet Sonderabteilung Lola.
11. mars Inga Lerfald sluttar som hushjelp på Steinkjer og flyttar inn i Brattørgata 12 b i Trondheim for å fungere som hushjelp og kontordame i det nye hovudkvarteret..
mars Ingvar Aalberg og Hans Berg Svendsen har mislykka oppdrag i Glomfjord og Kristansund. På heimvegen frå det siste blir Aalberg kjent med Ildri L. som han innleier eit forhold til.
mars-april Ragnhild Strøm gjennomfører to reiser til Bodø. Under den første skaffar ho kontakt med ein sjømann frå hurtigruteskipet DS «Kong Harald». Dette fører til at det blir oppretta ein negativ organisasjon om bord.
mai Sonderabteilung Lola etterforskar ein sabotasjeaksjon mot Thamshavnbanen ved Orkanger. Aktive agentar er Ingvar Aalberg, Aksel Mære, Einar Lerfald, Inga Lerfald og Ingeborg Schjevik. Etterforskinga er resultatlaus. (2)
Ragnhild Strøm og Marie Arentz reiser med DS «Kong Harald» til Bergen. Dette fører til at det blir danna ein negativ organisasjon i Tromsø.
Ivar Grande blir nestkommanderande i Sonderabteilung Lola.
mai-juni Ingvar Aalberg er i Molde i lag med Ildri L. Gjennom sommaren blir det sendt omkring 10 flyktningar frå Romsdal til Sverige med hjelp frå den falske «Heimefronten» i Trondheim. Somme når fram, andre blir arresterte av Gestapo.
juni Kitty Lorange (seinare Kitty Grande) blir verva som agent. Gjennom det neste halvåret blir leiligheita hennes i femte etasje i Erling Skakkes gate 52 ofte brukt når Henry Rinnan skal ha møte med negative agentar.
Karin Dillner Olsson blir verva av ein gammel kjenning frå Nasjonal Samlings Ungdomsfylking, Karl Dolmen.
16.-17. juni Kitty Lorange gjer eit mislykka forsøk på å verve ein negativ agent i Meråker.
juni Inga Lerfald reiser til Tromsø. To av dei negative agentane i Tromsø kjem til Trondheim for å ha møte med «heimefronleiinga» hos Kitty Lorange i Erling Skakkes gate 52.
sommaren I eit par månader arbeider Ildri L. i Brattørgata 12 b som kontordame. Ho blir også prøvd som reisande agent, men får snart slutte i Sonderabteilung Lola.
Først Ingvar Aalberg og seinare Inga Lerfald (som «Inga Wickstrøm») startar infiltrasjonsarbeidet i Vikna i Ytre Namdal.
juli Under dekknamnet «Torbjørn Haugan» får Ivar Grande kontakt med brørne Rudolf og Johannes Rosten i Grong i Namdalen.
august Karin Dillner Olsson reiser til Molde for å kontakte motstandsmannen Thoralf Berg.
15. august Thoralf Berg blir arrestert utafor leiligheita til Kitty Lorange i Erling Skakkes gate 52. 16. februar 1943 blir han avretta i Falstadskogen.
august På hurtigruta møter Ivar Grande Johanne Kleve frå Molde.
3. september Ivar Grande besøker søstrene Johanne og Solveig Kleve i Molde. I ei hytte utafor byen får dei møte «heimefrontleiaren Bjarne Asp», altså Henry Rinnan.
4. september Under ein rassia i Molde blir drygt 30 personar blir arresterte. Medlemmane av Sonderabteilung Lola held fast på illusjonen om at dei er motstandsmenn.
6. september Tyskarane gjennomfører rassia i Grane sør for Mosjøen, delvis på grunnlag av informasjon samla inn av Sonderabteilung Lola. På småbruket Tangen ved Majavatnet opnar norske kommandosoldatar eld og fleire tyskarar blir drepne. (3)
september Solveig Kleve blir verva som negativ agent og går inn i eit forhold til det ho trur er heimefrontleiaren «Bjarne Asp».
Sist i september reiser Kitty Lorange til Tromsø under namnet «Gerd Engan». På vegen sørover har ho med seg tre negative agentar. Dette er første gongen Henry Rinnan bruker Innherredsveien 125 som møtestad, huset som er eigd av Olga Marie Sørensen, mor til Kitty Lorange. Ivar Grande leigde eit rom her etter at han hausten før vart skild på grunn av eit forhold til Kitty Lorange.
6. oktober På bakgrunn av hendingane ved Majavatnet og sabotasjeaksjonar i Glomfjord og Malm, erklærer den øvste tyske sjefen i Norge, Reichskommissar Josef Terboven, unntakstilstand i store delar av Trøndelag og i Grane. Same dag blir ti tilfeldige personar plukka ut og skotne som sonoffer. Når unntakstilstanden blir oppheva 12. oktober, er i alt 34 personar avretta. 23 av dei kom frå Grane og nabokommunane.
oktober Sist i oktober flyttar Solveig Kleve til Trondheim.
november Karin Dillner Olsson reiser til Stockholm for å besøke faren. Her gjer ho eit mislykka forsøk på å inflitrere det norske eksilmiljøet.
Under namnet «Olav Wist» har Henry Rinnan møte med den kommunistisk orienterte motstandsrørsla i Oslo. Kontakten er oppretta gjennom Rudolf Rosten i Grong.
25. november Jødinna Else Sørensen reiser frå Oslo dagen før troppetransportskipet Donau går til Tyskland med norske 532 jødar om bord. NKP-miljøet i Oslo har gjort ein avtale om at organisasjonen til «Olav Wist» skal hjelpe henne over grensa.
30. november To av sjømennene frå DS «Kong Harald», Jon Mikkelsen og Kåre Hauge, blir arresterte i Innherredsveien 125. Dette er første gong medlemmar av Sonderabteilung Lola er direkte involverte i arrestasjonar.
1. desember Else Sørensen er framme i Gäddede på svensk side av grensa. Dette gjer NKP-miljøet i Oslo trygge på at «Olav Wist» er ein bra mann.
9. desember Lola-agenten Marino Nilsson blir likvidert av Karl Dolmen og Arild Hjulstad Østby.
26. desember Lola-agenten Bjarne Kristensen blir likvidert av Ivar Grande, Karl Dolmen og Arild Hjulstad Østby.
26. desember Over tid har det bygd seg opp ein konflikt mellom Kitty Lorange og Henry Rinnan. Andre juledag blir ho arrestert i Oslo og plassert i fangeleiren på Grini. Påtrykk frå den tidligare elskaren Ivar Grande gjer at ho unngår likvidering. 15. februar 1943 blir Kitty Lorange sendt til kvinneleiren Ravensbrück i Tyskland som Nacht und Nebel-fange.
27. september Jødinna Margot Cappelen kjem til Trondheim frå Oslo, også ho etter avtale mellom NKP-miljøet og «Olav Wist». Etter nokre dagar blir ho transportert over svenskegrensa.
januar Milorg-mannen Torvald Moe frå Vikna har reagert på at det opererer parallelle motstandsorganisasjonar i Namdalen. Han får oppgitt Kitty Lorange i Trondheim som kontaktperson. I femte etasje i Erling Skakkes gate 52 er det ingen heime, men Moe får grunn til mistanke om at fru Lorange har kontakt med tyskarane.
NKP-miljøet i Oslo sender Eli Aanjesen til Trondheim for å ha samtalar med «Olav Wist». I dagane som følgjer blir det oppretta kontakt mellom Sonderabteilung Lola og den venstreorienterte delen av motstandsrørsla i Trondheim ved den militære leiaren Arne Lund.
januar Torvald Moe har to møte med «Olav Wist» i Brattørgata 12 b. Han blir overbevist om at «Wist» er ein ekte motstandsleiar.
15. januar Torvald Moe blir arrestert heime i Vikna mistenkt for å ha radio og våpen i huset. Han blir frakta til Trondheim.
20. januar Etter ei tid med mistanke om at noko er gale, bryt gruppa til Arne Lund kontakten med «Olav Wist». Organisasjonen i Oslo oppfattar enno «Wist» som ein mann dei kan stole på.
22. januar I ein dramatisk aksjon ved Vollan kretsfengsel blir Torvald Moe sett fri av «Olav Wist» og mennene hans. Dette gir Moe full tillit til «Wist». Det blir ordna transport til Sverige av Torvald Moe og familien hans. «Olav Wist» tar kontrollen over organisasjonen i Vikna.
4. februar Torvald Moe passerer grensa. På toget på svensk side møter han Arne Lund. No får Moe det første hintet om at han er ført bak lyset. Utover vinteren og våren fører grundige avhør av Moe i Stockholm og London til at norsk etterretning får eit litt klårare bilde av omfanget av aktiviteten til Rinnanbanden.
Neste: Etterretning og tortur. Frå februar 1943 til oktober 1943.

Notar

1) Datoen 27. februar stammar frå eit avhør av Rinnan (sitert i Per Hansson: Hvem var Henry Rinnan? 1972 s. 71).

2) Det kan ha vore fleire agentar i aktivitet ved Orkanger, men kjeldene nemner berre fem sikre.

3) Sicherheitsdienst hadde mange agentar i arbeid i Nordland. Den viktigaste kjelda for informasjonen som førte til avsløringane av motstandsarbeidet i Grane, skal ha vore den tjueni år gamle snikkaren Rolf Hammer. (Tore Pryser: Hitlers hemmelige agenter 2001 s. 256.)


Lenker frå denne sida:

Aksel Mære
Arild Hjulstad Østby
Arne Lund
Bergen
Bjarne Jenshus
Bjarne Kristensen
Bodø
Brattørgata 12 b
Dahls kafé
Einar Lerfald
Eli Aanjesen
Else Sørensen
Erling Skakkes gate 52
Etterretning og tortur. Frå februar 1943 til oktober 1943.
Falstadskogen
Grane
Hans Berg Svendsen
Henry Rinnan
Ildri L
Inga Lerfald
Ingeborg Schjevik
Ingvar Aalberg
Innherredsveien 125
Ivar Grande
Johanne Kleve
Karin Dillner Olsson
Karl Dolmen
Kitty Grande
Kommunistisk
Kong Harald
Majavatnet
Margot Cappelen
Marie Arentz
Marino Nilsson
Milorg
Molde
NKP
Nacht und Nebel
Namdalen
Nasjonal Samlings Ungdomsfylking
Negativ organisasjon
Negative agentar
Olga Marie Sørensen
Ragnhild Strøm
Rudolf og Johannes Rosten
Sicherheitsdienst
Solveig Kleve
Sonderabteilung Lola
Stockholm
Thoralf Berg
Torvald Moe
Tromsø
Unntakstilstand
Vollan kretsfengsel
Ytre Namdal
Ålesund
 
 
Foto frå rettssaka: Brukt med løyve frå Trøndelag Folkemuseum, Schrødersamlingen ©.
Portrettfoto (med få unntak): Landssvikarkivet, Trondheim Politikammer.
Alf Nilsen Aune
Hans Egeberg
Kåre Martinsen
Ingebrigt Østness
Kitty Grande

Odd Urstrømmen
Per Wiik
Per Bergeen
Odd Ivan Bjerkan
Svein Syvertsen
Per Asbjørn Erstad
Henry Skjelstad
Egil Sivertsen
Birger Olsen
Ragnhild Strøm
Ingeborg Schjevik


Ingrid Eldøen
Harald Grøtte
Martin Haugan
Harry Rønning
Kristian Randahl
Karin Dillner Olsson
Dyre Wisløff Halse

Arne Aagren
Morten Mortensen
Ingvar Aalberg
Rolf Sevaldsen

Ivar Grande
Gisle Rinnan
Osvald Lyngstad
Aksel Mære
Hans Berg Svendsen
Ole Rygh
Sigurd Rivrud
Inga Lerfald

Olga Marie Sørensen
Olaus Salberg Hamrum
Karl Dolmen
Rolf Rinnan
Bjarne Jenshus
Johannes Karlsen
Ruth Rognes

Henry Rinnan
Harry Hofstad
Trond Kvaale
Solveig Kleve
Gunlaug Dundas
Arne Eldøen
1: Henry Rinnan 2: Ingvar Aalberg 3: Bjarne Jenshus 4: Ragnhild Strøm 5: Aksel Mære 6: Kitty Grande 7: Inga Lerfald 11: Harry Rønning 12: Olaus Salberg Hamrum 13: Karin Dillner Olsson 14: Odd Urstrømmen 15: Osvald Lyngstad 16: Per Wiik 17: Birger Olsen 20: Solveig Kleve 21: Alf Nilsen Aune 22=Kåre Martinsen 23:Kristian Randal 24: Harald Grøtte 25: Trond Kvaale 26: Rolf Sevaldsen 27: Odd Ivan Bjerkan 28: Per Asbjørn Erstad